اسد الله معطوفى
169
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
نمونه جايگذارى چنين استودانهائى را در حاشيه ديوار شرقى معبد آناهيتا بدست آوردهاند . 70 استودان سنگى بيشاپور هم متعلق به عصر ساسانى و داراى اين مشخصات است : 1 - نقوش برجسته كه حجارىهاى آن سائيده شدهاند . 2 - نيمرخ تودهاى يكنواخت بر زمينهاى گود 3 - نقوش بغميترا ( مهر ) سوار بر گردونه كه اسبهاى بالدار آنرا مىكشند . 4 - نقش خداى زروان ( خداى زمان لايتناهى ) 5 - نقش ربه النوع ( ايزدبانو ) آناهيتا . 71 در پايان اين قسمت نيز ضرورت دارد به اين نكته اشاره شود كه در آسياى ميانه هم نقاطى وجود داشتهاند كه شيوه تدفين رايج ايرانيان عصر ساسانى را در پيش گرفته بودند از جمله در منطقه « بيانايمن » واقع در زرافشان نزديك كاتاكورگان و هم در توك قلعه بر فراز كوه توكتائو در 14 كيلومترى شمال غرب نوكوس در كشور ازبكستان ، گورستانهائى كشف شدهاند كه در آنها استودانهاى مشابه نوع ايرانى عهد اشكانى و ساسانى به چشم مىخورند . جنس اين استودانها از مرمر ، سنگ و گل هستند كه در حجرههاى مختلف قرار داده شدهاند . از قرار معلوم مردمان آن عهد اين نواحى هم نخست مردگان خود را در فضاى آزاد مينهادند تا حيوانات و پرندگان گوشت و پوست آنها را بخورند ، سپس آنها را درون استودانهاى صندوقمانند مىگذاشتند . بر روى اين صندوقها نقاشىهائى از هلال ماه و خورشيد مىكشيدند كه هنوز هم بر روى تعدادى از آنها قابل رويت هستند . 72 نقوش و علائم بر روى گورهاى ايران باستان با به پايان رسيدن بخش تاريخ دوران باستانى ايران ، ضرورت دارد نگاهى گذرا بر نقوش ، علائم و حكاكىها بر روى آرامگاهها و گورهاى اين دوران داشته باشيم . زيرا از نظر نگارنده اين نقوش و علائم ، بر نقوش سنگ مزارهاى قرون بعد تاريخ دوران اسلامى ايران تاثيرگذار بودهاند . بر روى آرامگاهها و گورهاى متنوع ايرانيان باستان چه قبل از تاريخ و چه بعد از تاريخ ، نقاشىهاى متعددى مىتوان يافت كه از تنوع هنرى زيادى برخوردارند . هرچند در مزارهاى قبل از تاريخ سنگ و بناى خاصى بيادگار نمانده كه حاوى نقوش و حكاكىهاى ويژهاى باشند ، ولى بر روى ظروفى كه با مردگان به خاك مىسپردند و مخصوصا نوع وسايل ، ابزار و ظروفى كه دفن مىشدند ، نشانها و علائم آئينى را مىشد مشاهده نمود .